
Batswana: Hisitori, Setso le Tumelo tse di Tlhotlheletsang Setšhaba
Batswana ke setšhaba se segolo se se fitlhelwang thata mo Afrika Borwa le Botswana, mme puo ya bone, Setswana, ke nngwe ya dipuo tsa semmuso mo Afrika Borwa e bile ke puo ya bosetšhaba mo Botswana.
Hisitori e bontsha gore barui ba Sotho-Tswana ba ne ba tswa kwa Botlhaba jwa Afrika (gompieno e leng Tanzania), ba bo ba anamela borwa le bophirima.
Go ne ga tlhaga ditlhopha tse tharo: South Sotho (Basotho/Sotho), West Sotho (Tswana) le North Sotho (Pedi).
Ka lekgolo la bo16 la dingwaga, Batswana ba ne ba nna kwa Western Transvaal ka ditlhopha tsa Tlhaping le Rolong, tsotlhe di amana le kgosi Morolong, mmogo le Bafokeng.
Kwa Botswana, marafe a ne a gola go tloga ka 1700 fa bafaladi ba Hurutshe le Kwena ba aga Ngwaketse kwa Khalagari-Rolong.
Mo Bophuthatswana (e e neng e na le 99% ya babui ba Setswana), Mmabatho e ne e le motse-mogolo; ka 1994, Job Mokgoro le Tjaart van der Walt ba ne ba laola pele naga eo e busediwa mo Afrika Borwa.
Ditso tsa lelapa di akaretsa go reela bana maina, bogwera le bojale, le melao ya boswa jo bo salang banna.
Maina a basimane a akaretsa Mojaboswa, Kgosietsile, Mmereki, Mmusi le Modisa; a basetsana a akaretsa Seapei, Khumoetsile, Segametsi le Seanokeng.
Mo diaparing, go itsege Leteisi/Shweshwe le mogagolwane mo meletlong le diphitlhong.
Tumelo ya Batswana e ikaegile ka Modimo le Badimo.
Badimo ba tlhokomela kagiso, pelegi ya batho le leruo la dijalo le diruiwa.
Seriti (kana diriti) se ka nna boima kgotsa bobebe, mme dingaka (ngaka) di thusa ka bongaka, go akaretsa go latedisa boloi ba bosigo le boloi ba motshegare.
Mo lenyalong, patlo le bogadi ke metheo ya semolao sa setso; “sego sa metsi” se kaya mosadi yo o tlisang metsi mo gae, mme “bana bame” e raya “bana ba me.”
Mo botshelong jwa letsatsi le letsatsi, basadi ba lema le go aga, banna ba tlhokomela dikgomo; dijo tse di tlwaelegileng ke bogobe, ting, seswaa, madila le moretlwa, fa botaki bo bonala mo mminong wa setso, Motswako, le ditiro tsa diroto, dipitsa le didiriswa tsa legong.
